Pemasyhuran Kemerdekaan

Ringkasan bab

Merdeka ditakrifkan sebagai kebebasan dan usaha mendaulatkan nusa dan bangsa, dan tarikh 31 Ogos 1957 menjadi detik bersejarah bagi negara kita. Pelbagai persediaan dibuat supaya detik pemasyhuran kemerdekaan diingati, dan kemerdekaan meninggalkan kesan penting yang perlu dihayati oleh generasi kini. Kita perlu menghayati pengorbanan, mempertahankan perpaduan dan kesetiaan supaya negara kekal berdaulat. m/s 232

10.1 Pengertian kemerdekaan

Kemerdekaan negara pada 31 Ogos 1957 bersamaan dengan 5 Safar 1377 Hijrah. Merdeka membawa erti bebas daripada sebarang cengkaman kuasa asing dan bebas menentukan pemerintahan serta hala tuju negara. Menurut Kamus Dewan, kemerdekaan ialah bebas daripada penjajahan, kurungan atau naungan, dan negara yang merdeka bermakna negara yang berdaulat, iaitu mempunyai kuasa tertinggi. m/s 234 Sayyid Jamal al-Din al-Afghani menekankan semangat kebangsaan (jinsiyyah) dan cinta akan tanah air yang merdeka (wataniyyah), manakala Rashid Rida mengaitkan kedaulatan dengan pembebasan daripada penjajah Barat. Mahatma Gandhi berpendapat kemerdekaan perlu merangkumi politik, ekonomi dan moral, dan Nelson Mandela melihat kebebasan sebagai pertempuran terhadap sistem yang menindas. m/s 234

Bagi Soekarno, kemerdekaan bererti bebas selama-lamanya, manakala Tunku Abdul Rahman mengibaratkannya sebagai tempat perhentian dalam perjalanan yang jauh untuk mewujudkan negara baharu yang berdaulat. Tun Temenggong Jugah dan Tun Fuad Stephens melihat kemerdekaan sebagai jaminan keselamatan, dan Tun Dr. Mahathir Mohamad menekankan semangat jiwa merdeka. Penghayatan erti merdeka menuntut rakyat mengenali sejarah negara untuk mengukuhkan jati diri. m/s 235

10.2 Persediaan menyambut kemerdekaan

Persediaan diatur pada peringkat Persekutuan dan negeri melalui jawatankuasa persediaan fizikal dan jawatankuasa sambutan, dengan tumpuan upacara di Padang Kelab Selangor dan Stadium Merdeka. Pada 8 Julai 1957, Tunku Abdul Rahman selaku Ketua Menteri berucap dalam Radio Malaya menyeru rakyat meraikan Hari Kemerdekaan dengan meriah, dan pada 3 Ogos 1957 Dato’ Abdul Razak Hussein memaklumkan atur cara sambutan. m/s 236 Jawatankuasa Persediaan Fizikal menonjolkan identiti negara. Lagu Negaraku berasal daripada lagu Terang Bulan, lagu negeri Perak yang liriknya ditulis oleh Saiful Bahari; bendera Persekutuan direka oleh Mohamed Hamzah; Jata Negara diperkenankan pada 30 Mei 1957; dan bunga raya dipilih sebagai bunga kebangsaan. Stadium Merdeka rekaan S. E. Jewkes mempunyai 22 ribu tempat duduk dan siap pada 21 Ogos 1957. m/s 236

Jawatankuasa Sambutan memeriahkan ibu kota dan negeri: bangunan dihiasi lampu dan 75 ribu bendera ditempah khas dari Jepun. Menteri disediakan pakaian ilham Tunku berasaskan baju muskat dari Kedah, 300 pegawai kerajaan mengikuti kursus protokol, dan kakitangan kerajaan diberikan gaji seminggu lebih awal. Jawatankuasa Pusat Perayaan Merdeka dipengerusikan oleh Tunku, Jawatankuasa Kerja Pusat Merdeka diketuai oleh Dato’ Abdul Razak Hussein, dan Jawatankuasa Perayaan Ibu Kota Persekutuan dipengerusikan oleh H.S. Lee. m/s 237

10.3 Detik pemasyhuran kemerdekaan

Sambutan bermula pada malam 30 Ogos 1957 di Padang Kelab Selangor. Pada pukul 10:00 malam, wakil Parti Perikatan dari Persekutuan Tanah Melayu dan Singapura yang diketuai oleh Sardon Jubir mengambil tempat duduk, dan pada pukul 10:30 malam, 300 orang pemuda pimpinan Ismail Bontak membentuk perbarisan kehormat. m/s 238 Pada pukul 11:58 malam, semua lampu dipadamkan sehingga kawasan gelap gelita, kemudian dipasang semula apabila jam besar menandakan detik 12:00 tengah malam. Bendera Union Jack diturunkan oleh Tahir Abdul Majid diiringi lagu God Save The Queen sebagai tanda berakhirnya pentadbiran British. Bendera Persekutuan Tanah Melayu dinaikkan diiringi lagu Negaraku yang diperdengarkan buat kali pertama kepada umum, dan “Merdeka” dilaungkan tujuh kali. m/s 238 Pasukan Pemuda Perikatan membawa Pingat Emas bertulis “Bapa Kemerdekaan Tanah Air”, lalu Sardon Jubir mengalungkan rantai emas ke leher Tunku Abdul Rahman. m/s 239 Pada pukul 12:25 tengah malam, Tunku Abdul Rahman menyampaikan ucapan dengan penuh semangat, dan majlis diakhiri pada pukul 12:55 tengah malam dengan bacaan doa selamat oleh Tuan Haji Massood Hayati. Pertunjukan bunga api pada malam merdeka dihadiahkan oleh kerajaan Jepun. m/s 239

Pada pagi 31 Ogos 1957, kira-kira 20 ribu orang membanjiri Stadium Merdeka. Duke of Gloucester, wakil Queen Elizabeth II, menyerahkan Surat Perlembagaan Serahan Kuasa kepada Tunku Abdul Rahman. Pada pukul 8:15 pagi, Tunku membaca Pemasyhuran Kemerdekaan, lalu melaungkan “MERDEKA” tujuh kali. Azan dilaungkan oleh Ustaz Hassan Azhari, bendera dinaikkan diiringi lagu Negaraku, dan 101 das tembakan dilepaskan. m/s 240 Pada pukul 11:00 pagi, Istiadat Mengangkat Sumpah Yang di-Pertuan Agong diadakan di Balairong Seri, Istana Negara, disusuli pelantikan Perdana Menteri, Ahli Jemaah Menteri, Hakim Besar serta Gabenor Pulau Pinang dan Melaka. Pada pukul 1:30 tengah hari, majlis jamuan di Residensi mengucapkan selamat jalan kepada bekas Pesuruhjaya Tinggi British, Sir Donald MacGillivray, yang berlepas ke England pada pukul 5:25 petang dengan barisan kehormat Batalion Keempat Askar Melayu. m/s 241 Kemerdekaan akhirnya diperoleh melalui rundingan, maka kita harus menghargai perjuangan secara muafakat tanpa pertumpahan darah. m/s 241

10.4 Kesan kemerdekaan

Dari segi politik, negara mengamalkan Raja Berperlembagaan dan Demokrasi Berparlimen, dengan Yang di-Pertuan Agong sebagai ketua utama negara dan rakyat memilih kerajaan melalui pilihan raya. Tunku Abdul Rahman menjadi Perdana Menteri pertama dan Menteri Luar, Dato’ Abdul Razak Hussein dilantik sebagai Timbalan Perdana Menteri, dan pegawai Eropah diganti dengan rakyat tempatan secara berperingkat. m/s 242 Pada peringkat antarabangsa, negara menganggotai Komanwel, iaitu pertubuhan sukarela negara merdeka yang pernah dijajah oleh British, memeterai AMDA pada tahun 1957, menyertai Blok Sterling dan diterima sebagai anggota PBB yang ke-82 pada 17 September 1957. Negara juga terlibat dalam misi pasukan pengaman PBB di Congo. m/s 243 Kementerian Luar diperkukuh dengan menghantar kumpulan pertama pegawai ke Britain untuk latihan, dan tokoh seperti Tan Sri Muhammad Ghazali Shafie serta Dr. Ismail Abdul Rahman berperanan menentukan dasar luar. Bendera negara dikibarkan dalam upacara rasmi di ibu pejabat PBB di New York pada 15 Oktober 1957. m/s 243

Dari segi ekonomi, Rancangan Malaya Pertama 1956-1960 menumpukan sektor luar bandar, FELDA yang ditubuhkan pada tahun 1956 memindahkan keluarga luar bandar ke rancangan tanah untuk menanam getah atau kelapa sawit, dan Bank Negara mula beroperasi pada 26 Januari 1959. Rancangan Buku Merah dilancarkan pada 25 Januari 1961 untuk memantau projek kemudahan asas, walaupun peruntukan yang tidak mencukupi menjadi penghalang. m/s 244 Dari segi sosial, Penyata Rahman Talib menekankan bahasa Melayu sebagai bahasa pengantar, Perkara 152 menetapkan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan, dan negara mempunyai 65 buah hospital pada tahun 1957. m/s 245 Jabatan Penerangan pula berfungsi sebagai lidah rasmi kerajaan untuk menerangkan falsafah, dasar dan wawasan negara, manakala bekalan elektrik dan air bersih diutamakan bagi merapatkan jurang antara penduduk luar bandar dengan bandar. Tempoh pengisian awal kemerdekaan penting kerana kerajaan perlu mencari pengalaman untuk membina negara yang makmur. m/s 245

10.5 Prinsip kedaulatan

Kedaulatan merujuk kuasa tertinggi yang menentukan negara bebas daripada kongkongan kuasa luar, dengan lima aspek: wilayah pengaruh, kerajaan, keunggulan undang-undang, lambang dan rakyat. Menurut Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957, Persekutuan terdiri daripada Perlis, Kedah, Perak, Pulau Pinang, Selangor, Negeri Sembilan, Melaka, Pahang, Johor, Kelantan dan Terengganu, dan kerajaan terbahagi kepada Badan Perundangan, Badan Eksekutif dan Badan Kehakiman. m/s 246 Kedaulatan undang-undang bermaksud kerajaan dan rakyat tertakluk di bawah undang-undang, dengan Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957 sebagai asasnya. Lambang kebangsaan seperti Jata Negara, lagu kebangsaan, bendera dan bunga kebangsaan ialah identiti dan simbol perpaduan, manakala pengiktirafan sebagai rakyat memberikan hak asasi. Kemerdekaan menuntut kesetiaan yang tidak berbelah bahagi terhadap ibu pertiwi. m/s 247