Pembentukan Malaysia

Ringkasan bab

Malaysia pada peringkat awalnya terdiri daripada Persekutuan Tanah Melayu, Sarawak, Sabah dan Singapura. Pembentukannya menimbulkan pelbagai reaksi daripada penduduk tempatan dan negara jiran, lalu beberapa langkah diambil untuk menjayakannya, termasuklah menangani konfrontasi. m/s 88 Kerjasama tokoh dari keempat-empat wilayah dalam rundingan dengan kerajaan British menzahirkan pembentukan Malaysia dan Perlembagaan Persekutuan Malaysia 1963. m/s 90

5.1 Konsep gagasan Malaysia

Idea gagasan Malaysia ialah konsep yang menggabungkan beberapa bekas tanah jajahan British di Asia Tenggara. Sebelum itu, gerakan nasionalis pernah memperjuangkan Melayu Raya untuk membebaskan wilayah Alam Melayu daripada penjajah British, Belanda dan Amerika Syarikat, tetapi idea ini tidak berjaya. Pegawai British pula mahu menyatukan wilayah mereka dalam satu sistem pentadbiran dan ekonomi bagi memudahkan pentadbiran. m/s 90 Gagasan yang dicadangkan oleh Tunku Abdul Rahman Putra al-Haj ialah penggabungan Persekutuan Tanah Melayu dengan Sarawak, Sabah, Singapura dan Brunei untuk merdeka dalam satu sistem Kerajaan Persekutuan. m/s 90

5.2 Perkembangan idea dan usaha pembentukan Malaysia

Cadangan terawal dikemukakan oleh Lord Brassey, Pengarah Syarikat Berpiagam Borneo Utara, pada tahun 1887 kerana melihat potensi ekonomi penggabungan Sarawak, Sabah, negeri Melayu dan NNS. Sir Malcolm MacDonald kemudian mencadangkan penggabungan tanah jajahan British selaras dengan rancangan dekolonisasi, dan berbincang dengan Dato’ Onn Jaafar pada tahun 1951. Sir Gerald Templer pula meminta penggabungan disegerakan bagi tujuan keselamatan. m/s 91 Dalam kalangan penduduk tempatan, Al-Imam (1906) menggesa penyatuan orang Melayu, manakala Ibrahim Haji Yaakob dan Dr. Burhanuddin al-Helmi memperjuangkan Melayu Raya yang gagal apabila Soekarno mengisytiharkan kemerdekaan Indonesia pada tahun 1945. m/s 92 Tunku Abdul Rahman mencadangkan penggabungan dalam Persidangan Agung UMNO pada bulan Oktober 1955, dan Datu Mustapha Datu Harun menyatakan minat membawa Sabah bergabung pada tahun 1958. m/s 92

Rancangan ini berjalan apabila Tunku memberikan komitmen dan mendapat sokongan British. Terdapat empat faktor: keselamatan, keseimbangan komposisi penduduk, mempercepat kemerdekaan dan pembangunan wilayah. m/s 93 Penyatuan dengan Singapura memberi Kerajaan Persekutuan kuasa membendung ancaman komunis, manakala Sarawak menghadapi gerakan CCO. Penyertaan Sarawak, Sabah dan Brunei pula akan menyeimbangkan komposisi kaum jika Singapura diterima. m/s 93

5.3 Reaksi tempatan dan negara jiran

Tunku Abdul Rahman mengumumkan pembentukan Malaysia pada 27 Mei 1961 ketika berucap kepada wartawan asing di Hotel Adelphi, Singapura. Ada pihak yang menerima baik dan ada yang menentang, sama ada di Persekutuan Tanah Melayu, Sarawak, Sabah, Singapura dan Brunei, atau di Indonesia, Filipina dan Thailand. Brunei dan Singapura dikategorikan dalam reaksi tempatan kerana membincangkan konsep Malaysia yang sama. m/s 94 Di Persekutuan Tanah Melayu, UMNO menyokong Tunku. Di Sarawak, BARJASA pimpinan Datuk Patinggi Abdul Rahman Ya’kub dan Datu Tuanku Haji Bujang Tuanku Othman, PANAS, PESAKA dan SCA menyokong, manakala SUPP pimpinan Ong Kee Hui menentang. SNAP pimpinan Stephen Kalong Ningkan pula menentang pada peringkat awal, tetapi kemudiannya menyokong berdasarkan cadangan JSKM. Pada bulan Oktober 1962, parti-parti ini bergabung membentuk Parti Perikatan Sarawak. m/s 95

Penduduk Sabah pada mulanya curiga kerana keadaan mereka sudah baik dan dijamin tentera British. USNO pimpinan Datu Mustapha menyokong sejak awal, dan Sabah Alliance dibentuk pada bulan Oktober 1962. Barisan Bersatu yang ditubuhkan pada 9 Ogos 1961 oleh Ong Kee Hui, A.M. Azahari dan Donald Stephens mencabar rancangan ini, tetapi UNKO kemudiannya menyokong. m/s 96 Di Singapura, PAP pimpinan Lee Kuan Yew menyokong, tetapi Barisan Sosialis menganggapnya penjajahan baharu. Di Brunei, Sultan Omar Ali Saifuddin mengalu-alukan cadangan ini, namun Parti Rakyat Brunei pimpinan A.M. Azahari menentang. Indonesia pada awalnya tidak menentang, Presiden Macapagal dari Filipina menentang kerana menuntut Sabah, dan Thailand memberikan reaksi positif. m/s 97

5.4 Langkah pembentukan Malaysia

Usul pembentukan Malaysia dibentangkan di Dewan Rakyat pada 16 Oktober 1961 dan mendapat sokongan majoriti. Langkah seterusnya ialah siri lawatan, JSKM, referendum Singapura, rundingan London, Suruhanjaya Cobbold dan JAK. Pada bulan Julai 1961, Tunku melawat Sarawak dan Brunei, dan rombongan Dr. Burhanuddin al-Helmi serta Ghafar Baba turut melawat Sarawak dan Sabah. m/s 98 JSKM ditubuhkan pada 23 Julai 1961 ketika Persidangan Ahli-ahli Parlimen Komanwel di Singapura untuk meyakinkan penduduk Sarawak dan Sabah. Pengerusinya ialah Donald Stephens, dan dalam mesyuarat kedua JSKM memutuskan untuk menyokong Malaysia. m/s 99

Referendum pada awal bulan September 1962 mendapati rakyat Singapura bersetuju menyertai Malaysia. Rundingan London pada bulan November 1961 pula bersetuju menubuhkan suruhanjaya untuk meninjau reaksi penduduk Sarawak dan Sabah. Suruhanjaya Cobbold yang dipengerusikan Lord Cobbold melawat 35 pusat dan melaporkan bahawa dua pertiga penduduk menyokong pembentukan Malaysia. m/s 100 JAK diumumkan pada bulan Ogos 1962 di bawah Lord Lansdowne, dengan Tun Abdul Razak sebagai timbalan. Jawatankuasa ini mengusulkan 18 perkara bagi Sarawak dan 20 perkara bagi Sabah, termasuk bahasa Inggeris sebagai bahasa rasmi di kedua-dua negeri. m/s 102

5.5 Perjanjian Julai 1963 dan pengisytiharan

Perjanjian Malaysia (MA63) ditandatangani oleh kerajaan British, Persekutuan Tanah Melayu, Sarawak, Sabah dan Singapura pada 9 Julai 1963 di London. Prinsip utamanya mengiktiraf hak yang sama kepada semua negeri. Antara inti patinya ialah tarikh pembentukan pada 31 Ogos 1963 dan kerusi Parlimen untuk Singapura (15), Sarawak (24) dan Sabah (16). m/s 103 Indonesia membantah di PBB, lalu U Thant menubuhkan UNMM pada 12 Ogos 1963. Laporannya hanya siap pada 14 September 1963, maka pengisytiharan ditangguhkan. Malaysia akhirnya diisytiharkan pada 16 September 1963, dan Yang di-Pertuan Agong membacakan Pengisytiharan Malaysia di Stadium Merdeka. Di Sarawak, Stephen Kalong Ningkan telah dilantik menjadi Ketua Menteri pada 22 Julai 1963, tarikh yang kini diisytiharkan sebagai Hari Sarawak. m/s 104 Di Sabah, Datu Mustapha Datu Harun mengumumkan pengisytiharan dan menjadi Yang di-Pertua Negeri Sabah yang pertama. m/s 105

5.6 Konfrontasi dan usaha menangani

Penentangan Indonesia muncul selepas Pemberontakan Brunei 7 Disember 1962, apabila Tunku menyatakan Indonesia terlibat membantunya. Pada 20 Januari 1963, Dr. Subandrio mengumumkan dasar konfrontasi “Ganyang Malaysia”. Peristiwa penentangan termasuk serangan gerila tentera Indonesia di Sarawak (16 Januari – 27 Mac 1963) dan pendaratan gerila di Johor (Ogos – Disember 1964). m/s 106 Tindakan ketenteraan terawal berlaku di Tebedu, Sarawak pada 12 April 1963, dan 30 gerila Indonesia mendarat di Labis, Johor pada 2 September 1964. Dr. Ismail Abdul Rahman, bersama Omar Ong Yoke Lin, membawa aduan tentang serangan ini ke Majlis Keselamatan PBB. m/s 107

Malaysia memilih pendekatan diplomatik; Kementerian Luar Negeri pimpinan Muhammad Ghazali Shafie mematahkan propaganda dan mendapatkan sokongan negara luar. m/s 108 Usaha awal dilakukan oleh U Thant yang mengutus wakilnya C.V. Narasimhan pada bulan Februari 1963. Presiden Macapagal kemudian menganjurkan rundingan peringkat pegawai di Manila pada 9 April 1963, dan negara kita diwakili oleh Muhammad Ghazali Shafie. m/s 108 Tunku bertemu Presiden Soekarno di Tokyo untuk menerangkan tujuan pembentukan Malaysia, manakala Tun Abdul Razak menghadiri mesyuarat Menteri Luar di Manila pada 7–11 Jun 1963. m/s 108 Dalam mesyuarat Tunku, Soekarno dan Macapagal di Manila pada 31 Julai – 5 Ogos 1963, Indonesia dan Filipina menerima pembentukan Malaysia selepas penilaian PBB terhadap Sarawak dan Sabah. Pada tahun 1964, dua persidangan menteri di Bangkok dan satu sidang kemuncak di Tokyo diadakan dengan peranan utama Thanat Khoman, Menteri Luar Thailand. m/s 108

Peralihan kepimpinan di Indonesia pada 30 September 1965 menamatkan konfrontasi, apabila Jeneral Suharto melantik Jeneral Ali Moertopo dan Adam Malik untuk berunding. Kerajaan Indonesia mengumumkan penamatan konfrontasi pada 4 Ogos 1966. m/s 109 Akhirnya, Tun Abdul Razak menandatangani Persetujuan Normalisasi Hubungan Indonesia – Malaysia di Jakarta pada 11 Ogos 1966. m/s 109