Raja Berperlembagaan dan Demokrasi Berparlimen

Ringkasan bab

Sistem Raja Berperlembagaan dan Demokrasi Berparlimen berkait rapat dengan sejarah pemerintahan beraja di negara kita. Majlis Raja-Raja menjadi sebahagian daripada institusi Raja Berperlembagaan, kedudukan Yang di-Pertuan Agong dan raja ditentukan oleh Perlembagaan Persekutuan dan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri, manakala ciri demokrasi dan pengasingan kuasa dilaksanakan pada peringkat Persekutuan dan negeri dengan keunikan tersendiri. m/s 36

3.1 Latar belakang pemerintahan beraja

Pemerintahan beraja ialah tradisi yang berakar umbi dan menjadi teras kewujudan kerajaan Melayu. Dalam Kesultanan Melayu Melaka, raja ialah pemerintah yang berkuasa mutlak dengan kuasa pentadbiran, perundangan dan kehakiman, manakala pemerintahan berdasarkan Hukum Kanun Melaka dan Undang-Undang Laut Melaka. Konsep Islam pula menjadikan raja sebagai ketua agama Islam. m/s 38 Legasi Melaka diteruskan oleh Kesultanan Johor Riau, Pahang dan Perak, manakala Kesultanan Kedah ialah kerajaan terawal yang diasaskan di negara kita. m/s 38

Sebelum Perang Dunia Kedua, British sekadar memperkenalkan Sistem Residen di NNMB dan Sistem Penasihat di NNMTB. Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor 1895 dan Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu 1911 menyerlahkan ciri Raja Berperlembagaan, dan perjanjian dengan British tidak memindahkan kedaulatan kerana negeri Melayu hanya menjadi negeri naungan. m/s 39 Semasa pendudukan Jepun, raja diiktiraf sebagai ketua hal ehwal agama Islam dalam persidangan di Singapura pada bulan Januari 1943. Malayan Union 1946 merampas kuasa raja, tetapi kesepakatan Raja-raja Melayu dengan sokongan orang Melayu menyebabkan Persekutuan Tanah Melayu 1948 mengembalikan kedaulatan mereka; Undang-Undang Tubuh negeri mengangkat raja sebagai Raja Berperlembagaan. m/s 40 Kemerdekaan pada tahun 1957 diperoleh melalui perundingan dan persetujuan Raja-raja Melayu. Jawatan Yang di-Pertuan Agong diwujudkan sebagai Ketua Utama Negara, sementara rakyat diberi hak memilih wakil melalui pilihan raya. m/s 41

3.2 Majlis Raja-Raja

Majlis Raja-Raja bermula dengan pembentukan Durbar pada tahun 1897 seiring dengan penubuhan NNMB. Durbar ialah persidangan Raja-raja Melayu Perak, Selangor, Pahang dan Negeri Sembilan dengan British, dipengerusikan oleh Pesuruhjaya Tinggi British; persidangan pertamanya diadakan di Kuala Kangsar. m/s 42 Perlembagaan Malayan Union 1946 memperuntukkan Majlis Sultan-Sultan yang dipengerusikan oleh Gabenor Malayan Union, dengan ahli terdiri daripada sembilan orang Raja Melayu serta Ketua Setiausaha Malayan Union, Penasihat Undang-undang dan Setiausaha Kewangan. Majlis ini tidak pernah diwujudkan kerana Raja-raja Melayu menentang Malayan Union. Majlis Raja-Raja ditubuhkan secara rasmi pada tahun 1948 dan diurus sepenuhnya oleh Raja-raja Melayu, dengan Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja memeterai keputusan persidangan. m/s 43

Selepas merdeka pada 31 Ogos 1957, Yang di-Pertua Negeri Melaka dan Pulau Pinang turut menjadi ahli, diikuti Sarawak dan Sabah selepas Malaysia dibentuk pada tahun 1963. Mereka tidak menyertai mesyuarat khas seperti pemilihan Yang di-Pertuan Agong. Mohor Besar Raja-Raja melambangkan kekuasaan dan kedaulatan Raja-raja Melayu, dan coraknya diterima pada 31 Ogos 1948. m/s 44 Majlis Raja-Raja boleh bertindak menggunakan budi bicara bagi melaksanakan fungsinya. Fungsinya termasuk memilih Yang di-Pertuan Agong dan Timbalan Yang di-Pertuan Agong, menjadi Lembaga Pengampunan bagi kes-kes tertentu, memperkenankan perubahan persempadanan negeri setelah mendapat perkenan raja negeri berkenaan dan memperkenankan pindaan perlembagaan bagi perkara-perkara tertentu. m/s 44 Majlis ini juga bersetuju atau tidak bersetuju undang-undang yang memerlukan persetujuannya, dirundingi dalam pelantikan seperti Ketua Hakim Negara dan Ketua Audit Negara serta menjadi rujukan tentang kedudukan istimewa orang Melayu dan bumiputera. Majlis ini berperanan sebagai pengimbang dalam sistem demokrasi, dan tiada institusi sepertinya di negara lain pada hari ini. m/s 45

3.3 Yang di-Pertuan Agong dan raja

Institusi beraja terdiri daripada Majlis Raja-Raja, institusi beraja di negeri-negeri dan institusi Yang di-Pertuan Agong. Jawatan Yang di-Pertuan Agong diwujudkan selepas merdeka pada tahun 1957; baginda dipilih oleh Majlis Raja-Raja dalam kalangan raja sembilan negeri, dan jawatan Timbalan Yang di-Pertuan Agong turut diperkenalkan. Yang di-Pertuan Agong pertama ialah Tuanku Abdul Rahman dari Negeri Sembilan, manakala Al-Sultan Abdullah dari Pahang ialah Yang di-Pertuan Agong keenam belas mulai 31 Januari 2019. m/s 46 Menurut Perkara 32, Yang di-Pertuan Agong ialah Ketua Utama Negara yang diberi keutamaan daripada segala orang dan dipilih bagi tempoh lima tahun. Tuanku Abdul Halim Mu’adzam Shah mencipta sejarah apabila ditabal dua kali, iaitu pada tahun 1970 dan 2011. m/s 47

Kuasa baginda meliputi eksekutif, perundangan dan kehakiman. Dari segi eksekutif, baginda bertindak mengikut nasihat Jemaah Menteri, melantik Perdana Menteri, menjadi pemerintah tertinggi Angkatan Tentera Malaysia dan melantik diplomat. m/s 48 Baginda memperkenankan Rang Undang-Undang, memanggil dan membubarkan Parlimen, menjadi Ketua Agama Islam di negeri baginda dan Wilayah Persekutuan, boleh mengisytiharkan darurat, melantik hakim Mahkamah Atasan dan mengampunkan hukuman atas nasihat Lembaga Pengampunan. Kesetiaan kepada Raja dan Negara ialah prinsip kedua Rukun Negara. m/s 49

3.4 Amalan demokrasi dan pengasingan kuasa

Ciri demokrasi seperti pilihan raya, kebebasan asasi dan pembahagian kuasa dinyatakan dengan jelas dalam Perlembagaan Persekutuan. Pilihan raya umum pada asasnya diadakan dalam tempoh lima tahun dan telah diadakan sejak merdeka. m/s 50 Kebebasan asasi merangkumi kebebasan diri, beragama, hak pendidikan serta kebebasan bersuara, berhimpun dan berpersatuan. Tiada seorang pun boleh diambil nyawanya kecuali mengikut undang-undang, Islam ialah agama Persekutuan tetapi penganut agama lain boleh mengamalkan agama masing-masing, dan tidak boleh ada diskriminasi pendidikan atas alasan agama, ras, keturunan atau tempat lahir. m/s 51 Namun begitu, kebebasan asasi tidak bersifat mutlak kerana tertakluk pada sekatan undang-undang Parlimen. SUHAKAM ditubuhkan di bawah akta tahun 1999 untuk melindungi hak asasi. m/s 51

Kuasa pemerintahan dibahagikan kepada tiga badan: perundangan, eksekutif dan kehakiman, dengan Yang di-Pertuan Agong sebagai punca kuasa. Dalam Struktur Pentadbiran Persekutuan, Parlimen (Dewan Negara dan Dewan Rakyat) di bawah badan perundangan, Perdana Menteri, Jemaah Menteri dan kementerian di bawah badan eksekutif, manakala Ketua Hakim Negara, Mahkamah Atasan dan Mahkamah Bawahan di bawah badan kehakiman. Persidangan Pertama Parlimen Persekutuan Tanah Melayu diadakan pada bulan September 1959. m/s 52 Parlimen terdiri daripada Yang di-Pertuan Agong, Dewan Rakyat dan Dewan Negara. Ahli Dewan Rakyat dipilih oleh rakyat melalui pilihan raya, manakala Dewan Negara atau Senat ialah dewan tertinggi yang membahaskan rang undang-undang yang diluluskan oleh Dewan Rakyat dengan lebih teliti. DUN wujud di setiap negeri kecuali tiga Wilayah Persekutuan. m/s 53 Jemaah Menteri diketuai Perdana Menteri dan berpegang pada prinsip tanggungjawab bersama secara kolektif; di negeri, kuasa eksekutif dilaksanakan oleh EXCO atau Kabinet Negeri. Pada abad ke-19, Sultan Muhammad II telah membentuk lapan badan Jemaah Menteri di Kelantan. m/s 54 Badan kehakiman diketuai Ketua Hakim Negara. Dalam hierarkinya, Mahkamah Atasan terdiri daripada Mahkamah Persekutuan, Mahkamah Rayuan dan Mahkamah Tinggi Malaya serta Sarawak dan Sabah, manakala Mahkamah Bawahan ialah Mahkamah Sesyen dan Mahkamah Majistret; Mahkamah Khas seperti Mahkamah Tentera tidak terletak dalam hierarki ini. Pengasingan kuasa membentuk konsep semak dan imbang supaya kuasa tidak dikuasai oleh seseorang atau sesebuah institusi. m/s 55

3.5 Keunikan Demokrasi Berparlimen

Keunikan ini dilihat dari empat aspek: gabungan unsur tradisional dan moden, semak dan imbang, kuasa budi bicara raja serta kerjasama politik. Unsur tradisional ialah kedudukan raja sebagai warisan sosiopolitik Melayu, manakala unsur moden ialah Demokrasi Berparlimen berdasarkan model Westminster England. Raja berkecuali dalam hal politik, jadi kuasa pengimbang baginda mampu meredakan konflik. m/s 56

Yang di-Pertuan Agong mempunyai kuasa budi bicara melantik Perdana Menteri dan tidak memperkenankan permintaan pembubaran Parlimen. Sejak pilihan raya tahun 1955, gabungan parti berasaskan kaum dibentuk sebagai Parti Perikatan, kemudian dikenali sebagai Barisan Nasional yang memenangi 13 kali pilihan raya umum. Jadual Kerjasama Politik di Malaysia mencatatkan tahun pembentukan Parti Perikatan sebagai 1954, dan Parti Perikatan menukar nama kepada Barisan Nasional pada tahun 1974. Pakatan Harapan memenangi Pilihan Raya Umum ke-14 pada tahun 2018, tahun Gabungan Parti Sarawak (GPS) dan Gabungan Bersatu Sabah (GBS) dibentuk, dan Perikatan Nasional menerajui negara pada bulan Februari 2020. m/s 57