Era Peralihan Kuasa British di Negara Kita

Ringkasan bab

Selepas Perang Dunia Kedua, British memperkenalkan BMA dan kemudian Malayan Union di Tanah Melayu, yang mencetuskan bantahan besar-besaran sehingga digantikan dengan Persekutuan Tanah Melayu 1948. Di Sarawak, Vyner Brooke menyerahkan negeri itu kepada British dan majoriti penduduk menentangnya, manakala Sabah diambil alih daripada SBUB tanpa sebarang penentangan. m/s 92 Garis masa bab ini bermula dengan BMA yang dilaksanakan di Tanah Melayu serta di Sarawak dan Sabah pada September 1945. m/s 92 Gagasan Malayan Union diperkenalkan pada April 1946, manakala Sarawak dan Sabah diserahkan kepada British pada Julai 1946. m/s 93

4.1 British Military Administration

British Military Administration (BMA) bermula pada 12 September 1945 setelah tentera Jepun menyerah kalah, di bawah arahan Lord Mountbatten. Tugasnya ialah mengembalikan kestabilan dan memulihkan kepercayaan rakyat. m/s 94 BMA membubarkan MPAJA pada 1 Disember 1945 dan mengarahkan senjata dikembalikan, tetapi gagal mengumpulkan senjata itu serta gagal membanteras jenayah, kongsi gelap dan ketegangan kaum. Rakyat juga menderita akibat kekurangan makanan, penyakit beri-beri, rasuah dan pasar gelap. m/s 94

Jadual 4.1 menunjukkan harga barang melambung tinggi: sekati beras berharga 0.06 Dolar Selat sebelum perang (Disember 1941), tetapi meningkat kepada 36.00 pada Julai 1945 dan 75.00 pada Ogos 1945 dalam mata wang Jepun. BMA cuba memulihkan ladang getah, lombong bijih timah dan prasarana, namun sukar membawa masuk jentera dan alat ganti, lalu rakyat hampa dengan ketidakupayaannya. m/s 95

4.2 Gagasan Malayan Union

Malayan Union diperkenalkan bagi menggantikan BMA untuk melicinkan pentadbiran, meningkatkan pelaburan, mengukuhkan pertahanan dan mengekalkan orang asing sebagai tenaga kerja. Rancangan ini dirangka oleh Unit Perancang Tanah Melayu pimpinan Ralph Hone dan dibentangkan oleh George Henry Hall di Parlimen British pada 10 Oktober 1945. m/s 96 Kertas Putih 6274 mengandungi 13 perkara yang diluluskan pada 22 Januari 1946, dan Malayan Union dilaksanakan pada 1 April 1946. m/s 96 Jus soli ialah syarat kewarganegaraan berdasarkan tempat lahir. m/s 96 Dari segi kesatuan, Negeri-negeri Melayu Bersekutu, Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu dan Negeri-negeri Selat kecuali Singapura disatukan menjadi satu unit pentadbiran yang diketuai Gabenor British. Sultan hanya menjadi Ahli Majlis Raja-Raja yang membincangkan soal agama Islam dan adat istiadat Melayu. m/s 97 Kewarganegaraannya berasaskan prinsip jus soli, dan status Tanah Melayu berubah daripada negeri naungan kepada tanah jajahan. m/s 97

Untuk mendapatkan tandatangan sultan, H.C. Willan merintis jalan menghadap Raja-raja Melayu dari 8 hingga 29 September 1945. Sir Harold MacMichael kemudian tiba di Port Swettenham pada 11 Oktober 1945 dan, dalam tempoh dua bulan, berjaya mendapatkan tandatangan sembilan orang Raja-raja Melayu. m/s 98 Sultan Terengganu ialah yang terakhir menandatangani pada 21 Disember 1945. Willan dan MacMichael berjaya kerana menggunakan desakan dan paksaan, lalu menimbulkan penentangan. m/s 99

4.3 Reaksi penduduk tempatan terhadap Malayan Union

Raja-raja Melayu menganggap Malayan Union sebagai penjajahan secara mutlak yang menghilangkan kedaulatan dan kuasa politik sultan. Persidangan Raja-raja Melayu di Kuala Kangsar pada bulan April 1946 memutuskan untuk membawa bantahan ke Mahkamah Tinggi di England, dan sultan juga mengutus surat bantahan kepada George Henry Hall. m/s 100 Sultan Hisamuddin Alam Shah menderma $15 ribu kepada Persatuan Melayu Selangor, Raja Perempuan Kelsom mengetuai perarakan wanita di Kuala Kangsar, dan Raja-raja Melayu memulaukan upacara pelantikan Gabenor Sir Edward Gent. m/s 101

Rakyat membantah melalui akhbar seperti Utusan Melayu, Majlis dan Warta Negara serta melalui cendekiawan seperti Dato’ Onn Jaafar dan Za’ba. m/s 102 Utusan Melayu (12 Oktober 1945) menegaskan bahawa Malayan Union menguntungkan orang bukan Melayu, manakala Warta Negara (3 April 1946) menyeru orang Melayu berkabung pada hari lahirnya Malayan Union. m/s 102 Tokoh wanita seperti Cikgu Zaharah Abdullah, persatuan Melayu seperti SABERKAS, dan bekas pegawai British seperti Frank Swettenham turut menentang. m/s 103 Di peringkat negeri, 10 ribu orang berhimpun di Kota Bharu pada 15 Disember 1945, ribuan orang berarak di Alor Setar pada 19 Januari 1946, dan 20 ribu orang Melayu berhimpun di Batu Pahat pada 10 Februari 1946. m/s 104 Kongres Melayu di Kampung Baru, Kuala Lumpur (1 hingga 4 Mac 1946) dihadiri 41 pertubuhan, dan UMNO ditubuhkan pada 11 Mei 1946 di Istana Johor. m/s 105 UMNO menganjurkan bantahan besar-besaran semasa lawatan Gammans dan Rees Williams, antaranya di Alor Setar (50 ribu orang), Pulau Pinang, Ipoh, Kampung Baru, Seremban dan di perkarangan Istana Alam Shah, Klang. m/s 106 Ahli Parlimen British, Gammans dan Rees Williams, melaporkan bahawa sultan tidak menyedari akibat perjanjian itu dan menyokong penubuhan Persekutuan Tanah Melayu. m/s 106

4.4 Penyerahan Sarawak kepada kerajaan British

Selepas perang, tentera Australia memperkenalkan BBCAU di Kuching pada 11 September 1945, dan pada 1 Julai 1946 Vyner Brooke menyerahkan Sarawak kepada British. Faktornya ialah masalah pewarisan takhta, desakan kerajaan British dan masalah kewangan; Vyner Brooke tiada anak lelaki, manakala Pejabat Tanah Jajahan mula mendesaknya pada 19 Jun 1944. m/s 107 Setiausahanya, Gerard T. MacBryan, mendapatkan tandatangan ketua tempatan tanpa pengetahuan rakyat, dan Majlis Negeri meluluskan Cession Bill dengan 19 undi lawan 16. Sarawak kemudian disahkan sebagai tanah jajahan British. m/s 108

4.5 Reaksi penduduk tempatan terhadap penyerahan Sarawak

Golongan antipenyerahan dipimpin antaranya oleh Datu Patinggi Abang Haji Abdillah. Mereka menentang kerana penyerahan melanggar Prinsip Kelapan Perlembagaan 1941, Vyner Brooke mengetepikan surat wasiat Charles Brooke, dan MacBryan menggunakan muslihat. m/s 109 Demonstrasi pertama diadakan pada 30 Oktober 1946 semasa kedatangan Gabenor Charles Arden Clarke, dan seramai 409 kakitangan kerajaan meletakkan jawatan pada 2 April 1947 kerana Pekeliling No. 9. m/s 110 Cikgu Lily Eberwein memimpin Kaum Ibu, akhbar Utusan Sarawak menyebarkan tentangan, dan Anthony Brooke membawa kes ke Mahkamah Tinggi Brunei, tetapi rayuannya ditolak. m/s 111

Golongan muda menubuhkan Rukun 13 di Sibu pada 20 Ogos 1948, dan satu mesyuarat sulit diadakan untuk membunuh Duncan Stewart pada 3 Disember 1949 di Sibu. m/s 112 Rosli Dhoby menikam Gabenor Duncan Stewart, yang meninggal dunia seminggu kemudian, dalam peristiwa Sungkit Berdarah; British lalu menutup pejabat PPM, PKMS, BPS dan ASAS pada 6 dan 7 Disember 1949. m/s 112 Rosli Dhoby, Morshidi Sidek, Awang Rambli dan Bujang Suntong dihukum gantung, dan Anthony Brooke merayu persatuan antipenyerahan menghentikan penentangan pada 5 Februari 1951. Gerakan itu gagal, tetapi membangkitkan nasionalisme yang membawa penubuhan parti politik di Sarawak. m/s 112 Sebaliknya, golongan propenyerahan pimpinan Datu Bandar Abang Haji Mustapha percaya penyerahan akan memajukan negeri, dan mereka menubuhkan Young Malay Association (YMA). m/s 113

4.6 Penyerahan Sabah kepada kerajaan British

BMA diperkenalkan di Sabah di bawah C.F.C. Macaskie. SBUB menandatangani perjanjian dengan British pada 26 Jun 1946 dan Sabah menjadi tanah jajahan dengan Sir Edward Twining sebagai Gabenor pertama. m/s 114 Sabah dilihat mampu membekalkan bahan mentah dan pasaran bagi barangan British, sedangkan British sememangnya telah menguasai hubungan luar dan pertahanan Sabah. m/s 114 Faktor lain ialah masalah kewangan SBUB: sebelum berundur, tentera Jepun memusnahkan Jesselton, Kudat dan Sandakan, dan kos membangunkan semula Sabah tidak mampu ditanggung oleh SBUB, lalu syarikat bersetuju menyerahkan Sabah kerana kekurangan dana. m/s 115

4.7 Reaksi penduduk tempatan terhadap penyerahan Sabah

Penyerahan Sabah pada 15 Julai 1946 tidak ditentang kerana penduduknya terdiri daripada pelbagai etnik yang sukar disatukan. British juga melemahkan persatuan seperti BARIP dengan menawarkan kenaikan pangkat dan memindahkan pemimpin aktif ke bandar lain. m/s 116 British mengehadkan peluang penduduk dalam pentadbiran, dan ramai melihat penyerahan sebagai peluang untuk memajukan perniagaan dan membangunkan Sabah. Berbeza dengan Sabah, gerakan menentang Malayan Union berjaya mencapai matlamatnya. m/s 117