Warisan Negara Bangsa

Ringkasan bab

Kerajaan Alam Melayu sudah mempunyai ciri negara bangsa jauh sebelum kedatangan Barat. Kerajaan seperti Funan, Champa, Kedah Tua, Gangga Nagara, Srivijaya, Angkor dan Majapahit menunjukkan ciri ini berkembang lalu diwarisi oleh kerajaan selepasnya. m/s 4 Garis masa bab ini bermula dengan Kerajaan Funan pada abad pertama, Kerajaan Champa pada abad kedua dan Kerajaan Srivijaya pada abad ketujuh. m/s 2 Rantaian itu diteruskan oleh Kesultanan Melayu Melaka pada abad ke-15 dan Kesultanan Johor-Riau pada abad ke-16. m/s 3

1.1 Empat ciri asas

Ciri negara bangsa Alam Melayu terdiri daripada raja, undang-undang, wilayah pengaruh dan rakyat. Raja menjadi tonggak kerajaan dan ditaati, undang-undang terpakai di seluruh wilayah, wilayah pengaruh ialah kawasan yang mengakui pemerintahan raja, dan rakyat ialah penduduk yang setia serta tidak menderhaka. m/s 4 Srivijaya yang berpusat di Palembang meneruskan ciri yang diasaskan oleh Funan dan Champa, lalu diwarisi oleh Kesultanan Melayu Melaka dan diteruskan oleh Kesultanan Johor-Riau yang menekankan kepentingan Islam. Peta buku teks menunjukkan Empayar Srivijaya pada abad ke-12 dan Empayar Kesultanan Melayu Melaka pada abad ke-15. m/s 5

Kesetiaan rakyat Srivijaya ditunjukkan melalui upacara persetiaan: air dituang ke atas Inskripsi Telaga Batu, mengalir di corong di bawahnya, lalu ditadah dan diminum oleh rakyat. Nama Srivijaya dalam bahasa Sanskrit bermaksud “sri” (bercahaya) dan “vijaya” (kemenangan). m/s 5

1.2 Enam ciri Kesultanan Melayu Melaka

Melaka mewarisi ciri tersebut dan menyerap ciri baharu sehingga mempunyai enam ciri: kerajaan, rakyat, kedaulatan, wilayah pengaruh, undang-undang dan lambang kebesaran. Kedaulatan Melaka diiktiraf oleh Dinasti Ming, yang menghantar utusan termasuk yang diketuai Laksamana Cheng Ho. m/s 6 Rajah hierarki sosial membahagikan masyarakat kepada golongan pemerintah, iaitu sultan dan pembesar, dan golongan diperintah, iaitu rakyat. Rakyat Melaka terdiri daripada orang Melayu dan Orang Laut, merangkumi golongan merdeka dan hamba. Selepas kedatangan Islam, pemerintah Melaka mula menggunakan gelaran sultan. m/s 6

Wilayah pengaruhnya merangkumi Semenanjung Tanah Melayu dan pantai timur Sumatera, diperoleh melalui penaklukan, naungan dan perkahwinan. Pahang dan Kampar antara wilayah taklukan, Lingga, Patani dan Kedah ialah wilayah naungan, manakala Siantan dihadiahkan oleh Majapahit kerana Sultan Mansur Shah mengahwini Puteri Majapahit. Lambang kebesaran seperti nobat, regalia dan cap mohor menjadi simbol kedaulatan sultan. m/s 7

1.3 Pentadbiran dan undang-undang

Pentadbiran Melaka tersusun dan berhierarki melalui Sistem Pembesar Empat Lipatan. Sultan berkuasa dalam pemerintahan, peperangan, hubungan diplomatik dan agama, dibantu Pembesar Berempat yang diberi kawasan pegangan. m/s 8 Dalam rajah Sistem Pentadbiran Kesultanan Melayu Melaka, Bendahara berada terus di bawah sultan, manakala Penghulu Bendahari, Temenggung dan Laksamana berada di bawah Bendahara. Pembesar lain yang membantu ialah Syahbandar, Bentara, Orang Kaya, hulubalang dan penghulu. m/s 8

Pentadbiran ada dua peringkat, pusat dan jajahan. Pendapatan kerajaan datang daripada perdagangan, pelbagai cukai dan ufti daripada wilayah taklukan serta naungan; Syahbandar mengutip cukai di pelabuhan manakala pembesar jajahan menjaga keamanan daerah dan kampung. m/s 9 Bendahara Tun Perak paling lama berkhidmat, iaitu untuk Sultan Muzaffar Shah, Sultan Mansur Shah, Sultan Alauddin Riayat Shah dan Sultan Mahmud Shah. m/s 9

Melaka mempunyai dua undang-undang bertulis berasaskan syariah dan hukum adat. Hukum Kanun Melaka mengandungi 44 fasal tentang jenayah, bidang kuasa sultan dan pembesar, kekeluargaan dan ekonomi. Contohnya, Fasal 26 menetapkan pernikahan memerlukan empat orang saksi, dan Fasal 30 mengharamkan riba. Perkataan titah, murka, kurnia dan anugerah hanya boleh digunakan oleh raja. m/s 10

Undang-Undang Laut Melaka pula diusahakan oleh tiga orang nakhoda dan diperkenan oleh Sultan Mahmud Shah, merangkumi peranan nakhoda, pelayaran, jenayah di atas kapal dan percukaian. Nakhoda diibaratkan raja dalam pelayaran, dibantu jurumudi, malim dan jurubatu. m/s 11 Pentadbiran yang tersusun menjamin pemerintahan yang lancar dan cekap, manakala undang-undang yang sistematik menjamin keselamatan kesultanan. m/s 11

1.4 Pemerintah dan rakyat

Hubungan pemerintah dengan rakyat berasaskan waadat, iaitu perjanjian timbal balik. Golongan pemerintah terdiri daripada sultan, pembesar, kerabat raja dan ulama. m/s 12 Sultan menaungi rakyat, mewujudkan perpaduan dan memperkenalkan undang-undang; pembesar menjadi perantara serta mengutip hasil melalui sistem serah dan membekalkan tentera melalui sistem kerah. m/s 12

Rakyat pula taat setia, tidak menderhaka kerana takut tulah, menjadi tentera dan menyumbang tenaga melalui kerah. Rakyat terdiri daripada peniaga, petani, tukang dan nelayan, manakala hamba terdiri daripada hamba raja, hamba berhutang dan hamba biasa. Waadat dimeterai antara Sang Sapurba dengan Demang Lebar Daun. m/s 13